Hartmut Rosa (1965) is hoogleraar sociologie aan de Friedrich-Schiller-Universität Jena en directeur van het Max Weber‑Kolleg van de Universität Erfurt. Rosa is een van de spraakmakendste Duitse sociologen van de afgelopen jaren. In Duitsland noemt men Rosa ook wel de ‘onthaastingsgoeroe’, omdat hij zich in zijn onderzoek richt op de gejaagdheid en de continue haast van de moderne mens. Hij heeft vele onderscheidingen ontvangen voor zijn werk, waaronder de Tractatus Prize, de Erich Fromm Prize en de Paul Watzlawick Ring of Honor. Bij Boom verschenen Leven in tijden van versnelling (2016), Onbeschikbaarheid (2022), Democratie vraagt om religie (2023) en De wereld als constellatie (2026).
Podcast Filosofie
Peter Sas (1970) studeerde filosofie aan de Erasmus Universiteit, waar hij in 2001 promoveerde. Hij werkt bij de SP, is actief bij Extinction Rebellion en schrijft over filosofie, spiritualiteit en politiek.
“Als versnelling het probleem is, dan zou resonantie wel eens de oplossing kunnen zijn”
Op deze manier drukt de Duitse filosoof en socioloog Hartmut Rosa uit, dat de moderne maatschappij vervreemding in de hand werkt door continue versnelling.
- Wat zijn bij Rosa horizontale, verticale en diagonale resonantie?
- Waarom is onbeschikbaarheid hiervoor noodzakelijk?
- Op welke manier is resonantie de weg naar onthaasting?
Noteer welke relevante vragen voor een kunsteducator dit oproept bij jou.
Na de podcast (meerdere keren) beluisterd te hebben is dit mijn samenvatting/conclusie
Hartmut Rosa stelt dat onze samenleving steeds sneller wordt: we moeten meer doen in minder tijd, technologie maakt communicatie voortdurend sneller en we worden steeds sterker gedreven door efficiëntie, groei en controle.
Volgens Rosa leidt die versnelling echter niet automatisch tot een rijker of beter leven. Integendeel: we kunnen het gevoel krijgen dat we voortdurend achter de feiten aanlopen en dat de wereld steeds minder werkelijk tot ons spreekt.
Daartegenover zet Rosa het begrip resonantie. Dat is een relatie waarin iets buiten ons — bijvoorbeeld kunst, muziek, natuur, een ander mens of een maatschappelijke gebeurtenis — ons werkelijk raakt en antwoord bij ons oproept. Je wordt erdoor veranderd, maar je kunt die ervaring niet volledig afdwingen of controleren.
Hoe meer we proberen het leven volledig te beheersen, hoe moeilijker het wordt om echte resonantie te ervaren.
Kunst kan juist een plek zijn waar resonantie ontstaat — waar je niet alleen kennis overdraagt of iets leert maken, maar waar iemand geraakt wordt, een ander perspectief ervaart en daardoor anders naar de wereld gaat kijken. Dat sluit goed aan bij mijn nadruk op nieuwsgierigheid, kennis, perspectief, verbeelding en onderzoeken.
Vragen
- Hoe kan kunsteducatie ruimte bieden voor resonantie?
- Welke omstandigheden maken het waarschijnlijker dat een leerling door kunst wordt geraakt?
- Wat gebeurt er met het perspectief van een leerling wanneer een kunstwerk daadwerkelijk resoneert?
- Kun je maatschappelijke betrokkenheid ontwikkelen door mensen eerst ergens door te laten raken?
- Is kennis een voorwaarde voor resonantie, of kan resonantie juist voorafgaan aan kennis?
of
Hoe kan kunsteducatie ruimte creëren voor ervaringen die niet volledig maakbaar of controleerbaar zijn?
Dit vind ik interessant omdat het een beetje schuurt met het idee van onderwijs als iets dat je plant, uitvoert en meet. En precies daar zit volgens mij een interessante verbinding tussen Hartmut Rosa en mijn (tijdelijke) visie op kunstonderwijs.